Afrikaans

Nederlands

aloë
Vgl. 'Kanniedood'

gebeuren; verder gaan / voortgaan; betreffen
("Wat gaan hier aan?" = Wat is er hier aan de hand? / "Vir sover as dit my aangaan..." = Wat mij betreft... / "Dit het so vir 'n halwe dag aangegaan." = Het ging zo'n halve dag door.)

aanstellerig, overdreven emotioneel
Opm.: De Nederlandse zin "Stel je niet aan" wordt dan ook als "Moenie so aansitterig wees nie" vertaald en niet als "Moenie jou aansit nie" of iets dergelijks.

aanzetten, aandoen, inschakelen
Opm.: dit werkwoord wordt bij electronische apparaten gebruikt, wat te vertalen is met 'aandoen, aanzetten': "Skakel die televisie aan, asseblief" en "Ek het nou die motor aangeskakel" = "Ik heb nu de auto/motor aangedaan"
'Aansit' wordt hier ook gehoord, maar dit wordt als minder netjes beschouwd.
Vgl. 'afskakel'

aap;
uitdr.: Die ~ uit die mou laat

aap;
uitdr.: Een geheim verklappen

onaangenaam, naar, misselijk, zich niet lekker voelend; ongemakkelijk, slecht, gegêneerd, beschaamd; irritant, aanstotelijk; aanzienlijk, groot
Zie verder bij arig, met verdere uitleg over deze voor het Nederlands ongebruikelijke betekenis

patates frites; chips
(vgl. 'slaptjips')

gier
Vgl. 'gier'

verkeerd, niet juist, 'er naast', abuis
(Ek is ~ = Ik heb het mis, ik zit ernaast)

zn. helling (naar beneden); bijw. bergafwaarts
(vgl. 'opdraand(e)')

afhalen, afdoen, afzetten
("Hy haal sy helm/hoed van sy seuntjie se kop af" = "Hij neemt zijn helm/hoed van het hoofd van zijn zoontje af"; "Haal jou boeke af" = "haal je boeken er vanaf"). Vlg. 'ophaal' en 'oplaai'

uitzetten, uitdoen, uitschakelen
Opm.: dit werkwoord wordt bij electronische apparaten gebruikt, wat te vertalen is met 'uitdoen, uitzetten', 'uitschakelen': "Skakel die televisie af, asseblief" en "Ek het nou die motor afgeskakel" = "Ik heb nu de auto/motor uitgezet"
'Afsit' wordt hier ook gehoord, maar dit wordt als minder netjes beschouwd.
Vgl. 'aanskakel'

aftrekken (geen seksuele connotatie), naar beneden trekken, downloaden
iemand se aandag aftrek = iemands aandacht afleiden

korting
Opm.:Hoewel in het Afrikaans zowel het woord korting als afslag bestaat, wordt afslag vaker gehoord. In het Nederlands is dit net andersom, en wordt 'afslag' meer bij grote bestellingen (bij `bulk´, bijvoorbeeld) of bij groothandels gebruikt.
"By hierdie grootmaatbestelling het ek 'n goeie afslag gekry" = "Op deze bulkbestelling heb ik veel korting/afslag gekregen"
"Kry nou afslag by jou reis na Europa!" = "Krijg nu korting op je reis naar Europa!"

iedereen, elkeen, allen
Opm.: In tegenstelling tot het Nederlands, gebruikt het Afrikaans 'almal' als het onderwerp in een zin, terwijl het in het Nederlands enkel een onbepaald telwoord is dat aan het onderwerp toegevoegd wordt (wij, jullie, zij allemaal). Het Nederlandse gebruik van 'allemaal' treft men echter ook in het Afrikaans aan. De volgende zinnen moeten het bovenstaande illustreren.
"Almal in Paterson weet waar lê Kaapstad. Maar weet almal in Kaapstad waar lê Paterson?" = "Iedereen in Paterson weet waar Kaapstad ligt. Maar weet iedereen in Kaapstad waar Paterson ligt?"
"Suid-Afrika, waar almal tuisvoel." = "Zuid-Afrika, waar iedereen zich thuisvoelt."
"Dit is 'n groot vrees vir ons almal." = "Dat is een grote vrees voor ons allemaal/allen."

In het Afrikaans kent men ook' elkeen', maar dit betekent meer 'eenieder', 'iedereen afzonderlijk'. Het Engels kent deze betekenis ook, van each (one).
Vgl. 'enigeen'

kalender
Opm.: In het Afrikaans kunnen 'almanak' en 'kalender' door elkaar gebruikt worden en betekenen ze precies hetzelfde, al wordt 'kalender' veel vaker gebruikt. Het Nederlandse woord almanak, d.i.een jaarlijkse publicatie met allerhande terugkerende informatie, is in het Afrikaans te vertalen met 'almanak'.

amandel (de boom en de steenvrucht waarvan de pit eetbaar is als noot (Prunus dulcis); niet de lymfeorganen achterin de keel)
Opm.: De benaming voor de lymfeorganen achterin de keel die in het Nederlands amandelen genoemd worden (tonsillen), zijn 'mangels' in het Afrikaans (zie aldaar).

bijna
Opm.: Het Nederlandse 'amper' kan het beste benaderd worden door 'skaars' of in mindere mate 'nouliks' te gebruiken:

tangaslipje
Opm.: in plaats van 'amperbroekie' zegt men in het Afrikaans 'deurtrekkertjie' om het tangaslipje of, in het Engels, de g-string mee aan te duiden.

aan de andere kant / aan de overzijde
("anderkant die longdrop kry jy die bure se erf" = aan de andere kant van het buitentoilet vind je het terrein van de buren)
(vgl. 'duskant' en 'oorkant')

het buitenland
("ek wil nie in anderland bly nie; anderland se kos is so vreemd" = ik wil niet in het buitenland wonen; het eten in het buitenland is zo raar)

naar, ongesteld; beschaamd, niet op z'n gemak; onvriendelijk, irritant, onaardig
Opm.: In het Nederlands betekent aardig 'vriendelijk'. De voor het Nederlands tegenstrijdige betekenis van het Afrikaanse aardig en arig is eenvoudig te verklaren door te kijken naar het zeventiende-eeuwse Nederlands; algemeen betekende aerdich 'beleefd, vriendelijk' (Jan de Vries: 1971), zoals nu in het Algemeen Beschaafd Nederlands, maar in dialecten betekende het 'vreemd, eigenaardig'. Er zijn Vlaamse dialecten waar die negatieve betekenis behouden is. Daar zegt men 'aorig' om een ongemakkelijke situatie aan te duiden (G.J. van Wyk (red.), Etimologiewoordeboek van Afrikaans: 2003).

kunstenmaker, circusartiest, 'artist'
Opm.: 'arties' betekent niet NL. 'artiest'. Het is dus geen musicus of een ander soort kleinkunstenaar. Men moet het eerder zoeken in het circus en bij spektakels).
("Dit is lewensgevaarlik om 'n sweefstok-arties se kunsies te probeer nadoen" = Het is levensgevaarlijk om de kunsten van een acrobaat te proberen na te doen). Zie verder bij 'kunstenaar'

alstublieft
Bij verzoek: "Vir meer inligting moet jy asseblief net die bostaande vorm invul" = Voor meer informatie verzoeken wij je het bovenstaande formulier in te vullen.

zn. baai; ww. baden, vrijetijdszwemmen
(vgl. 'bad)

baas, (vero.) beleefde aanspreekvorm voor blanke
("'Goeiemôre, Baas', sê ou Gladman Nqumela vir die boerseun wat sowat sestig jaar jonger is as hy.")

Afrikaanse meerval (wijdverbreide Zuid-Afrikaanse zoetwatervis Clarias gariepinus)
('baber' stamt af van het Nederlandse woord 'barbeel')

(bijw.) erg, zeer; vaak; (telw.) veel
("Ek het baie geslaap" / "Ek voel baie ongelukkig" / "Baie veel mense gee nie om vir omgewingsbewaring nie.")
Opm.: veel wordt alleen gebruikt als het beheerst wordt door baie of te. Dus erg veel is in het Afrikaans 'baie veel' en niet 'baie baie', en 'te veel' is gewoon 'te veel'.

'Zo veel' is daarentegen 'so baie', tenzij je er een stellende trap (van vergelijking) mee wilt uitdrukken:
"Ek dink so baie aan ons samensyn in Clifton..."
"Daar is so baie mense op die Strydomplein vandag."
(soms hoor je hier ook so veel)

Maar:
"As 'n volk het ons net so veel reg op selfbeskikking as ander volke."
"Probeer so veel as moontlik om jou waardigheid te behou."

erg goed
("dit gaan ~ " = Het gaat erg goed)

bederven; verwennen
(vgl. 'verpes')

verliefd
("Sy het beenaf op hom geraak" = Zij werd verliefd op hem)
(vgl. pootuit)

koe
(vgl. 'gogga' en 'dier')

opbergen, sparen
(vgl. 'stoor')

beseffen, zich realiseren
Opm.In het Afrikaans kent men niet het werkwoord zich realiseren. Gebruik daarom altijd besef

harde, uitgedroogde koek, vaak met karnemelk bereid, in blokjes gesneden en gedoopt in de koffie; Z.A. Engels 'rusk'
Vgl. 'boerebeskuit, boerbeskuit'

verontreinigen, vervuilen

verontreiniging
(vgl. 'omgewingsbesoedeling')

afspraak

besturen, rijden
(motor bestuur = auto rijden

milieubewust
(vgl. 'omgewingsbewaring')

bies, rus (biezen van het geslacht Junca)
(uitdr. 'dat die biesies bewe'= 'als een tierelier')

een beetje, eventjes
("Ek gaan so'n bietjie kook" = Ik ga even koken)
Opm.: Abusievelijk zegt - en schrijft - men vaak 'bietjie', zonder het onbepaald lidwoord.

de schuld geven aan
("Blameer dit op Apartheid!" = Geef Apartheid maar weer de schuld!)

kaal
(vgl. 'kaal' en 'haarloos')

zn bliksem, deugniet, snuiter;
ww iemand slaan, meppen
("Ek gaan jou bliksem as jy nie ophou nie!");
- tussenw.verdomme!
(vgl. 'blikskottel', 'foeter' en 'donner')

deugniet
Opm.: Dit soort woorden, blikemmer en blikskottel, zijn eigenlijk afgeleid van 'bliksem'; taboevorming zal hier de oorzaak van zijn.

bloeden
(vgl. ww. 'blom')

eucalyptussoort uit Australië
(>'bluegum tree', Eucalyptus globulus uit Zuid-Australië en Tasmanië)

bloeien
(vgl. 'bloei')

bloembed, perk
(vgl. 'bed')

zn de allerbeste; bijv nw top-, super-
("Op hierdie CD sal jy vanjaar se bobaas treffers vind." = Op deze CD vind je de allerbeste hits van dit jaar / "Ons verkoop net bobaas braaivleis." = Wij verkopen alleen top-barbecuevlees / "Boerbone is bobaaskragkos" = Tuinbonen zijn top-krachtvoer)

boomsoort (Faurea saligna)
(>dial. Ned voor 'beukenhout', omdat de boom op de Europese beuk lijkt)

boekenplank, -kast
Vgl. 'rak'

het boeren, een agrarisch bedrijf runnen
Vgl. plaas

bovenkant
(Vgl. 'anderkant', 'duskant', 'oorkant')

boven, aan de bovenkant van
Opm.: Bokant my bed hang 'n skildery
(Vgl. 'anderkant', 'duskant', 'oorkant')

op bokking gelijkende vis
("'n Lekker bossie bokkems" = Een lekker zooitje bokking)

koprol
("Bollemakiesie slaan / maak" = een koprol maken)

boom; wiet
("Jy lyk sleg; het jy die naweek dalk te veel boom gerook?" = Je ziet er slecht uit; heb je dit weekend soms te veel wiet gerookt?)
Vgl. 'dagga', 'zol' en 'skyf'

boos, euvel, verdorven
("Ek is boos vir jou" = "Ik ben boos op jou" / "Om Satan te volg is 'n bose daad" / 'Ons veg nie teen vlees en bloed nie, maar teen die Bose').
Vgl. 'kwaad', 'kwaai', 'vies'.

zn. sponsor (mv. sponsoren); ww sponsoren
("Ons supermark borg die dorp se wedloop" = Onze supermarkt sponsort de hardloopwedstrijd van het dorp / "Ons soek borge vir die wedloop" = We zoeken sponsoren voor de wedstrijd)

borst (in alle betekenissen)
("Ons sing die volkslied uit volle bors")

struikje, kruid, bosje, zooitje (vis)
Opm.: bossies zijn ook een bepaalde soort vegetatie, bestaande uit kleine, geharde struikjes met heel fijne takjes die in de droge, aride gebieden leven. In de Karoo, op het Hoëveld en elders vindt men bijvoorbeeld het kankerbossie, kakiebos, ag-dae-geneesbos; kleine plantjes die houtig zijn om tegen het harde klimaat bestand te zijn.

penseelzwijn
(gedrongen soort inheemse zwijnachtige; Potamochoerus porcus)
(vgl. 'vlakvark')

Noord-Transvaals landschap
Dit landschap wordt gekenmerkt door hoog gras met schaarse groei van bomen, waar grootwild graast. Bomen die er groeien zijn Acacia erioloba (kameeldoring), Acacia luederitzii (baster-haak-en-steek), Boscia albitrunca (witgatboom) en Terminalia sericea (vaalbos).

bot (bijv. nw.)
(vgl. 'been')

fles
(vgl. 'fles')

slijterij
Opm.: i.p.v. het anglicistische bottelstoor zegt men liever drankwinkel)

boter
Hy botter sy brood aan albei kante = Hij eet van twee walletjes

nogal; eigenlijk; weinig
("Die aantal reaksies is bra beperk" = Het aantal reacties is nogal beperkt)

hersenen (van mensen)
(vgl. 'harsings')

- zn rem; ww remmen
("Briek aandraai" = Op de rem trappen, afremmen)

broeien, broeden
("'n Groot storm broei by die kus" = Er dreigt een storm bij de kust / "Papegaaie broei nie maklik nie" = Papegaaien broeden niet makkelijk)

brommer, motorfiets
(Vgl. 'brommer')

bromvlieg
(Vgl. 'bromfiets')

buiten- (als voorvoegsel)
Opm.: Net als in het Nederlands schrijft men in het Afrikaans het woord buiten mét n (men spreekt er deze n ook steevast uit!), en ok zonder n. Maar in woordverbindingen vervalt de n steeds. Zie hieronder, bijv., bij buitemuurs, en vergelijk het lemma buiten, buite.

buiten
(Vgl. 'buite-')

behalve, buiten
Dit is eigenlijk een anglicisme (except for), en het wordt als volgt gebruikt: "Buite vir my, is daar niemand wat omgee vir 'n eerlike debat nie." = Buiten mij is er niemand die iets om een eerlijk debat geeft.

stier
'Stier' wordt in het Afrikaans gebruikt om er het gelijknamige sterrenbeeld mee aan te duiden)

bij de hand, dichtbij
("In hierdie baie onveilige stad hou ek my pistool byderhand.")

beet
("Byte van insekte kan gevaarlik wees" = Insectenbeten kunnen gevaarlijk zijn)

D

(gemeenz.) die, dat
("Daai ou is darem 'n lelike ding!" = "Die gozer is toch lelijk!")
Vgl. 'daardie' en 'dié'

die, dat
(vgl. 'daai', dié' en 'hierdie')

meteen, gelijk
Opm.: In het Nederlands betekent dadelijk tegenwoordig 'straks'. Gebruik voor het Nederlandse 'dadelijk' het woord 'netnou', ''n bietjie later', en om het nog gezwinder te maken 'nou-nou'.

hasj, wiet
Opm.: De in Zuid-Afrika groeiende lipbloemige Wildedagga (Leonotis Leonurus, ook duiwelstabak genoemd) is niet verwant aan de ons beruchte wietplanten van het geslacht Cannabis. Met zijn mooie, oranje, buisvormige, viltige lipbloemen is Leonotis leonurus een heester die eerder aan een enorme dovenetel of salie doet denken. Hij wordt gebruikt als traditioneel medicijn tegen koorts, hoofdpijn, hoesten en dysenterie. Ook de eenjarige planten Leonotis ocymifolia en L. nepetifolia hebben een bedwelmende en geneeskrachtige werking, bijvoorbeeld bij diabetes type II.
Vgl. 'boom', 'zol' en 'skyf'

misschien
Opm.: 'dalk' en 'miskien' kunnen naast elkaar gebruikt worden, al wordt 'miskien' in fomelere stukken gevonden, en 'dalk' minder. 'Dalk' komt voort uit het Nederlandse woord 'dadelijk'
(vgl. 'dadelik')

toch, wel
("Dit het die hele week gereen, maar ons het darem ´n lekker vakansie gehad!" / "Jy was besig! Het jy toe darem jou werk klaargemaak?" / "Ja, die probleem is nou opgelos, maar darem... Ek is nog steeds ontsteld daaroor...")

netjes
("Julle Hollanders praat altyd so deftig!" / "Vanaand is ons almal deftig geklee in 'n donker pak met 'n wit hemp en 'n wit das")

sprei
(Vgl. 'kombers' en 'duvet').

aflossen (van schuld of zonde)
("Hoe kan ek my skuld delg as ek werkloos is?")
Vgl. 'skuld' en 'opdok'.

door elkaar, in de war, verward, ver heen (bijv. van drank)
("Ek raak heeltemal deurmekaar as jy aanhou Afrikaans met Hollands meng" = "Ik raak helemaal in de war als jij het Afrikaans met het Nederlands blijft mengen").

de, het
("Die meisiekind, die ou, die vrou, die voël, die land" = "het kleine meisje, de jongen, de vrouw, de vogel, het land").
Vgl. 'dié'

die, dat (als verwijzing naar iets dat je eerder genoemd hebt)
("In Suid-Afrika koop selfs die ouderlinge op Sondag die koerant. Dié dag is by Nederlandse christene egter by uitstek die dag van rus en geloof.")

daarom
("Vandag sal dit mooiweer en warm wees. Dit is dié dat ek 'n sambreel saamgebring het." = Vandaag zal het zonnig en warm zijn. Daarom heb ik een parasol meegebracht.")

Paarl
(dorp in de Westkaap, vernoemd naar de ronde, glinsterende heuvel op het gemeentelijke grondgebied)

dik (v. muren, enz); vol (na gegeten te hebben)
("Wil jy nog aartappels?" "-Nee, ek is dik, dankie")

diner
(vgl. ete)

ding; stokpaardje, favoriete bezigheid; rage, hype, etc.
De betekenissen favoriete bezigheid, stokpaardje en rage zijn van Engelse herkomst en kunnen niet altijd zo vertaald worden. Bijvoorbeeld:
"Vroeër was daar 'n boikot teen Suid-Afrika, maar nou is ons land dié ding in toerisme." Of nog anglicistischer: "Deesdae is Afrikaanse sokkiejolliedjies die in ding by kroeë."
Een andere betekenis is beter vrijer te vertalen: "Sonder Engelse woorde kan Afrikaans maar nie sy ding doen nie." = " Zonder Engelse woorden kan het Afrikaans niet (helemaal) functioneren."

duizelig, erg ver heen, 'lam', 'gek', etc.
("ek skrik/lag my disnis!" = ik schrik/lach me rot! "Ek hardloop my disnis" = ik ren tot ik een ons weeg. / "Ek eet my disnis" = ik eet me lam/gek/ etc, etc.)
Vgl. 'boeglam', 'deurmekaar'

droge beekbedding, diepe sloot, diepe gleuven en gaten in grond door erosie of heftige regenval
(soms worden zulke gleven en gaten in de grond 'geute' genoemd)

zn. donder, deugniet, snuiter, (geen) zier; ww slaan, rammen, vallen ('donderen'); tussenw verdomd, verdomme
("Ek gee geen donner om nie" = Het kan me geen donder/zier schelen / "Hoor die donner in die lug." = Hoor de donder in de lucht / "Waar is die donner nou?" = Waar is die snuiter nou?

dooier
Opm.: Men zal eerder 'geel van 'n eier' zeggen
(vgl. 'deur')

idem, sukkel, halve gare, enz.
("Jou doos!" = Jij Sukkel!)

neut, borrel; dop
(vgl. 'regmakertjie', 'sopie', 'neut' en 'voggies'

doorn; 'geweldenaartje'
("Jou doring!" = Je bent een engel! / Wat een geweldenaar! / Goed van jou!)

dorp, gemeente, woonplaats
Opm.: Bij het invullen van formulieren wordt niet altijd naar woonplek gevraagd, maar naar dorp. Dit betekent in dit geval hetzelfde.

voor dag en dauw
Vgl. 'kniediepvoordag'

toilet bezoeken
("Moenie in die bos draai loop nie." = Niet je behoefte in het bos doen)

bezoeken
("Kom maak gerus 'n draai as jy in Suid-Afrika is.")

korte omarming ter hartelijke begroeting

Opm.: In Zuid-Afrika omarmt men elkaar aldus vaker dan in de Nederlanden; bij een weerzien of een afscheid voor langere tijd omarmen mannen vrouwen en vice versa (bekenden, vrienden, verre familie) elkaar, ook als er geen heftige emoties bij komen kijken.

punaise
(Vgl. 'duimspyker')

besturen (auto, paardenwagen); drijven; (be-)drijven
("'n Besigheid dryf" = Een zaak drijven)

deze kant, deze zijde; aan deze kant, aan deze zijde
("Duskant het ons nie sulke probleme nie" = Aan deze kant (van de oceaan) hebben we niet zulke problemen / "Duskant die rivier." = Aan deze kant van de rivier.)
(vgl. 'anderkant', 'oorkant')

een beetje, net, lichtelijk
("Hierdie boek is effens beskadig" / "Die Rand kan teen die einde van die jaar effens styg" / "Ons peusel effens, en dan gaan ons waai" = We eten eventjes (een beetje) en dan gaan we ervandoor.)

zo af en toe
Opm.: Toevoeging van het woord 'elke' bij dit soort woordgroepen wordt als anglicistische invloed beschouwd ('every now and then'). Men kan ook volstaan met dan en wan en af en toe.

een ieder; wie dan ook
("Moenie dat/lat enigeen vir jou ore aansit nie!" = Laat je niet door wie dan ook overtroeven!)

tijdperk
(Vgl. 'tydperk' voor verdere uitleg)

aardvarken
Opm.: geen varken of zwijn, maar een Afrikaans dier dat holen graaft en 's nachts tevoorschijn komt en op termietenjacht gaat. Doet aan miereneter denken, heeft lange snuit met heel kleine bek aan uiteinde; heeft holle tanden en een lange, beweeglijke tong waarmee hij in termietenheuvels peurt. Net als de mol brengt hij met zijn gegraaf schade toe aan het boerenland, tot ergernis van de boeren. Het is onbekend aan welke zoogdiersoorten het aardvarken verwant is: Orycteropus afer)

ergens
Vgl. 'iewers'

diner, etentje, maaltijd
Dus niet ´voedsel´, zoals in het Nederlands de betekenis van ´eten´ ook kan zijn.
Vgl. 'aandete', 'dinee', 'wegneemete'en ´kos´

even
"Hierdie krimpvark en mol is ewe groot" = Deze egel en mol zijn even groot / "Almal is nie ewe mooi nie, maar wat maak dit saak?" = Niet iedereen is even mooi, maar wat maakt het uit?

Opm.: Vaak zegt men ewe skielik als men praat over een plotselinge gebeurtenis: "Die Engelse sê dit reën nooit nie en dan sous dit ewe skielik" = De Engelsen zeggen dat het nooit regent, en dan stortregent het plotseling.

festival
(Vgl. 'partytjie')

kuren, lastig gedrag
("Hy is vol fiemies")
(vgl. 'skeet')

flarden, flenters
("aan flenters" = aan flarden, aan flenters)

flacon, thermosfles
(vgl. 'bottel')

bioscoopfilm
("Gaan fliek" = Naar de bioscoop gaan)

futloos, flauw (flou val, 'n flou-ogige man).
Vgl. 'laf'.

slaan
(vgl. 'befoeterd')

geslachtsgemeenschap hebben
(Vgl. 'neuk' en 'naai').

niks, geen zier, noppes, 'geen fuck'
("Ons het fôkol geld." / "Ek voel fôkol.")

woorddeel: bizar, totaal verrassend (en vaak noodlottig) als een speling der natuur; als een speling van het lot
Opm.:Dit is moeilijk te vertalen in het Nederlands omdat er in het Nederlands gekozen wordt voor een bijvoegelijk naamwoord of een beschrijving, en niet voor het zelfstandig naamwoord, zoals frats-.
Zie de volgende Afrikaanse woorden, ter illustratie: fratsongeluk (noodlottig, bizar ongeluk); fratsgolf (noodlottige, onverwachtse vloedgolf); fratstaal (een taal die toevallig, bij wijze van ongeluk is ontstaan); fratsdonderstorm (een hevige onweersbui die mensen verrast en overrompeld heeft)

mouwloos hemd (dat men onder kleren draagt).
(Vgl. verder 'T-hemp' en 'hemp'.)

plezierig, vriendelijk
("Sal jy dalk so gaaf wees om vir my hierdie gunsie te doen?" = Zou je misschien zo vriendelijk willen zijn om mij deze gunst te doen?)

zn. bad; ww. (gaan ~ ) een bad nemen
(Vgl. baai)

achterwerk
Opm.: 'gat' wordt overal gebruikt als krachtterm.

kapot, erg moe; op; gedaan; afgelopen
("Ek is gedaan vir hierdie werk!" = Ik ben te moe voor (heb het gehad met) dit werk! / "Knap gedaan!" / "Goed gedaan!" / "Gedane sake het geen keer nie." / "Dit is makliker gesê as gedaan." / "So gesê, so gedaan." / "Bange vrae het in sy gemoed opgekom: is dit nou gedaan met die HERE se verbondsliefde en genade?" Psalm 77:8)
Opm.: 'gedaan' is een sterke, verbogen vorm van het werkwoord doen. Normaliter zegt men 'gedoen', maar in dergelijke vaste uitdrukkingen komt de oude, Nederlandse vorm 'gedaan' terug.

gedoe, drukte, lawaai, bezigheid; iets verbazingwekkends, opzichtigs; spullen, dingen
Vgl.'goed', 'goeters'

koenjit, curcuma
(Vgl. 'borrie')

gerieflijk, naar je zin
"Is jy gemaklik?" = "Zit je goed?"
Opm.: Dit woord betekent iets wezenlijk anders dan maklik, wat '(ge-)makkelijk' , 'niet moeilijk' betekent.
Vgl. maklik en gerief

narigheid, zooitje; onzin; verspilling ('n gemors van tyd = tijdsverspilling)
Vgl. 'mors'

geniepig pijn doend; geniepig
("Ek het my voete geniepsig in die Kalahari-son gebrand." / "Jou skoonma is 'n geniepsige vrou sonder humor.")

gemak, comfort, voorziening
"In die gerief van" = "Met het comfort van":
"Ek sit altyd en drink whiskey en rook 'n sigaar in die gerief van my groot armstoel."
Of: "Ons hotel is uitgerus met lugreëling en internetgeriewe" = "In ons hotel bevinden zich airconditioning en internetgemakken/internetvoorzieningen"
Vgl. gemak, gemaklik en maklik

converseren, babbelen, praten; ernstig praten
Opm.: De betekenis 'ernstig praten' moet eufemistisch worden opgevat: "Ons moet gesels" = "Wij moeten eens ernstig praten"

smaak (toegevoegd aan consumptiewaren)
Opm.: Het Nl. woord 'geur' moet vertaald worden met Afr. 'reuk' of 'ruik'

rage, hype
"Die nuutste gier is om tradisionele kos en kontreikos voor te berei" = "De nieuwste rage is het bereiden van traditioneel eten of regionaal eten."
Vgl. 'aasvoël'

dingen, spullen; 'enzo'
("Daar was kinders, hondjies, blomme en goete..." / "Jy bring vir my blomme en jy is baie lief vir my en goete, maar ek voel niks vir jou nie.")
Vgl.'gedoente', 'goeters'

ceintuur
Opm.: Vaak zegt men ook 'belt'

gauw
("Maak gou! Maak net gou!" = Vlug! Haast je!)

schep
Opm.: 'skop' bestaat ook, maar is een in onbruik geraakt schepachtig stuk gereedschap met een groter blad dat niet gebruikt werd om te graven, maar om, bijvoorbeeld, graan op te gooien waarmee je het kaf van het koren kon scheiden

mop, grap
("Ek geniet 'n grap, maar hierdie een is darem flou." = Ik houd van een mop, maar deze is echt flauw)

rillen, walgen
"Ek gril van rou vis" = Ek walg van rauwe vis

(onovergankelijk) groeien; (overgankelijk) telen, verbouwen, kweken
(Vgl. 'teel' en 'fok')

groeten, gedag zeggen; afscheid nemen
Opm.:Let op de betekenis 'afscheid nemen', wat in het Nederlands niet voorkomt. Als een Zuid-Afrikaan zegt "Ek groet nou vir eers", dan bedoelt hij dat hij weggaat, en niet dat hij alsnog gedag zegt."Dit is nou tyd om te groet" = "Het wordt tijd om afscheid te nemen". Maar ook zoals in het Nederlands: "Groet vir die mense" = "Zeg maar 'hallo' tegen de mensen"

favoriet (zowel zn als bn; voorv.: lievelings-)
("Jy is my gunsteling" = Jij bent mijn favoriet / "Dit is my gunsteling webblad / gunstelingwebblad" = Dit is mijn favoriete website / Dit is mijn lievelingswebsite)
Opm.: Eigenlijk heeft dit woord syntactisch en semantisch helemaal de functie van het Engelse woord 'favourite' (dat zowel een zelfst. nw. als bijv. nw. kan zijn)aangenomen, met uitzondering van het feit dat 'gunsteling-' soms ook aaneengeschreven wordt met het zelfst. nw. (hier 'webblad'), waardoor het bijv. nw. 'gunsteling' een zelfst. nw. wordt. Een staaltje van anglicistische morfologische verwarring, dus: 'gunsteling webblad' = bijv. nw. + zelfst. nw. // 'gunstelingwebblad' = zelfst. nw. + zelfst. nw.)
Zie ook bij 'hoof' en 'hoof-'

kaal
(vgl. 'bles' en 'kaal')

(ww.) knippen, kappen; (zn.) haarsnit; knipbeurt
("Een haarsny kos sewentig Rand" = Een keertje knippen kost zeventig Rand)

grote, dikstammige, cactusvormige doornenboom met krans van kronkelige blaren bovenaan de stammen.
Deze boom groeit in het Namakwaland / Boesmanland: Pachypodium namaquanum (familie Apocynaceae)

uit de hand lopen
("Die situasie het heeltemal handuit geruk.")

hartebeest (soort grote antilope, verwant aan gnoe)
Opm.: hart- is een Nederlandse gewestelijke vorm van hert. De Boeren vergeleken het dier dus met een hert. Naast dit woord heeft in Afrika het woord hert alleen als geleerd woord voortbestaan, en is het vervangen door het woord takbok (zie aldaar), wat zich laat verklaren door het feit dat herten oorspronkelijk niet in Zuid-Afrika voorkomen.

eenvoudig pioniershuisje
Opm.: Let op het ontbreken van de koppel-e: hartebees vs. hartbees-

open haard, open vuur
(vgl. 'kaggel')

heuvel
Vgl. 'koppie'

kip
Opm.: Het woord 'kip' is in het Afrikaans onbekend. Wel zegt men 'kiep-kiep' als men kippen roept. Dit doet men ook in Nederland, maar daar heeft de roepnaam tevens het oorspronkelijke zelfstandige naamwoord 'hoen' verdrongen. Denk aan de Nl. uitdrukking 'Een knuppel in het hoenderhok gooien' (waarmee een kippenhok bedoeld wordt), om herinnerd te worden aan het oorspronkelijke Nederlandse woord voor 'kip'.

kippenvlees/-vel
"Ek het hoendervleis gekry toe ek ons pragtige volkslied in Nederland hoor sing het" = Ik kreeg kippenvel toen ik ons prachtige volkslied in Nederland hoorde zingen)

ho maar! stop! hu!
Vgl. 'troei', 'tru'

chef, hoofd; (bijv. gebruikt, zoals in 'die hoofgebou' of 'hoof-bladsy') voornaamste, hoofd-

Opm.: Net als bij het woord 'gunsteling' en 'gunsteling-' is het soms onduidelijk of 'hoof' als bijv. nw. of als zelfst. nw. gebruikt wordt omdat men het vaak niet aaneenschrijft met het zelfstandige naamwoord dat erop volgt. Ook deze verwarring heeft een anglicistische oorsprong (denk maar aan 'hoofbladsy' en 'hoof-bladsy' of 'hoof bladsy' waarbij de laatste versie een geleende morfologie uit het Engels is: 'main page' is een bijv. nw. + zelfst. nw.).
Vgl. 'kop'

hoorn, gewei; mann. lid in erectie (plat)
Vgl. 'doring'

kleurling
Opm.: Dit woord werd oorspronkelijk gebruikt om er de inheemse Hottentotten mee aan te duiden, maar wordt nu gebruikt als schertsende term voor de Kleurlingennatie, die voortgekomen is uit vroege blanke en inheemse huwelijken en relaties
("Met sy kroeshare lyk jou man darem soos 'n hotnotjie" = Met zijn kroeshaar lijkt jouw man wel een kleurling)

bidsprinkhaan
Opm.: Dit opmerkelijke insect werd zo genoemd omdat in de vroege dagen van de Kaapse kolonisatie de inheemse Hottentotten dit dier als godheid vereerden (vervorming van hottentot + god)

mooi vinden; leuk vinden, houden van
Opm.: Het werkwoord 'houden van' om iemand de liefde te verklaren kan in het Afrikaans niet met 'Ek hou van jou' uitgedrukt worden. Daar zegt men 'Ek is lief vir jou'.
Zie verder bij lief wees vir.

gevilde dierenhuid
Opm.: Het Nederlandse woord huid wordt in het Afrikaans doorgaans vertaald met 'vel'. Dit verschil met Nederlands komt overeen met de betekenis van de Engelse woorden hide (= Afr. 'huid') en skin (= Afr. 'vel'). Ter illustratie: kopvel en velkleur worden vertaald met 'hoofdhuid' en 'huidskleur'.
Vgl. 'vel' en 'kopvel'

taxi
Opm.: soms zegt men in het Afrikaans ook 'taxi' (spr. teksie), maar dit betekent vooral ook 'minibus waarin zwarte pendelaars vervoerd worden'. Deze teksies zijn berucht omdat ze vaak overvol zijn en als ongeleide projectielen de verkeersregels overtreden.

ergens
Opm.: 'êrens' is gebruikelijker en drukt een minder onbereikbare plek of idee aan
Zie ook: 'êrens'

beraad; probleem
("Ek het geen motor om my kind in te vervoer nie."
-"Dit is jou indaba."
= Ik heb geen auto waar ik mijn kind in kan vervoeren.
- Dat is jouw probleem.)

geil
Vgl.: 'katools'

tussenwerping nou ja, eh... nou..., ach...; zeker; stopwoord of woord dat een zin aankondigt
"Wil enigiemand 'n bietjie wyn hê?"
-"Ja-nee, dit sal lekker wees!"

klauwiersoort (Larius collaris)
(vgl. 'laksman')

(zelfst. nw.) Japanner; Japannese = Japanners; (bijv. nw.) Japans.
("Ek hou baie van Japannese kos").

uitroep van verbazing, verrassing: 'jeetje'. (< Here)
Opm.: Hoewel 'jirre' zowel qua betekenis als qua vorm een ander woord dan 'Here' is, nemen veel Afrikaners aanstoot aan dit 'ydellike gebruik van die naam van God'. Maar een taal verandert, en woorden kunnen zich zodanig ontwikkelen dat ze een bijbetekenis krijgen, wat uiteindelijk leidt tot een ander woord met een andere semantiek en morfologie, naast het oorspronkelijke woord.
(vgl. 'jitte' en 'jinne')

feesten, uitgaan, 'de buurt onveilig maken', enz.
(Vgl. 'rinkink')

gekleurde jongeman; verzuchtende aanspreekvorm voor vrienden, kennissen
"Het jy nou ook vakansie?"
-"Nee, ek is maar besig, jong."
(Zie ook hieronder)

nou, kijk eens, enz.
"Is daar nog kamers beskikbaar vir ons twee?"
- "Jong, ons is volgeboek, maar die hotel langsaan het nog kamers beskikbaar."

naakt
(vgl. 'kaal', 'bles', 'bleskop' en 'haarloos')

zeevis (niet de Europese kabeljauw) (Argyrosomus coronus, A. inodorus en A. japonicus)
Deze vissen zijn niet verwant aan de kabeljauw, maar eerder aan de baarzen en makrelen, tonijnen, barracuda's en cichlides (familie Perciformes; de baarsachtigen)

onzin
(Vgl. 'bog')

open haard
(vgl. 'herd')

kajuit; cabine (van auto's, ruimtevaartschepen, enz.)
Net als bij woorden als 'kooi' en 'kombuis' laat dit woord zien dat de oorsprong van het Afrikaans in de taal van de zeventiende-eeuwse zeevaarders ligt
(vgl. 'lugwaardin')

steward(-ess)
(vgl. 'lugwaardin')

zogenaamd (alsof)
Vgl. 'kwansuis'.

zware sneeuw
Opm.: Net als in het Nederlands van Indonesië zegt men in Afrika 'sneeu' wanneer het natte, wat fijne sneeuw betreft, en kan men bij heftigere vlokken 'kapok' zeggen. Het woord komt uit het vroegere Maleise oedjan kapok.

vers vlees dat men elkaar cadeau doet nadat een dier geslacht is
(vgl. 'tjops')

knuffelen
(vgl. 'druk, drukkie')

dikke deken uit dierenhuiden gemaakt
(werd door de oorspronkelijke bewoners gedragen, maar nu als wandkleedje of vloerkleedje).

schudden, uitvragen, (plat) onanie plegen
(vgl. draad trek)

bestseller

zogenaamd
(zie ook bij kamma)

catechisatie
("Op Sondae word om vier uur katkisasie aangebied")

erg lichtzinnig, erg lijp, gestoord, erg flauw; sexueel opgewonden gedrag vertonend
Dit woord is uit vooroordelen jegens niet-Protestantse godsdiensten ontstaan uit het woord Katholiek!
Vgl.: 'verspot', 'mallerig', 'jags'

(iem.) de keel doorsnijden
("Hy het homself met 'n skeermeslemmetjie keelaf gesny")

gestremde melk (zoals het wel gebeurt in heel hete koffie), gestremd ("die melk het kês geword")
Opm.: Dit woord komt uit de Zuid-Hollandse dialecten: vgl. Katwijks 'kaes'.

wangholte
Vgl. maaltand

een mum van tijd; instant-, snel klaargemaakt
kitsnoedels = instantnoedels
kitsgemmerbier = instantgemberbier/-ginger ale (snel zelf klaar te maken)

oploskoffie
(Opm..: thuis drinkt de Zuid-Afrikaan zelden filterkoffie zoals wij dat in Nederland en België doen. Hij drinkt de oploskoffie. Gefilterde koffie noemt hij ook filterkoffie of geperkoleerde koffie, maar die drinkt hij buiten de deur, in koffiebars of restaurants. Dit breng met zich mee dat er in Zuid-Afrika met koffie doorgaans oploskoffie bedoeld wordt. Dikwijls drinkt men de koffie slapper dan in Nederland, vaak nog romiger gemaakt met chichorei. Koffie met chichorei is poederachtig en koffie zonder chichorei meestal korrelig. Bekende oploskoffiemerken met chichorei zijn Koffiehuis en Ricoffy.
Vgl. 'sigorei' en 'moerkoffie'.

kokosnoot, kokos-
uit Maleis 'kelapa'

steen(tje)
(Zie voor uitleg van het verschil tussen de Afrikaanse woorden steen en klip bij 'steen'.

grote hoeveelheid
"Ons gaan vanaand jol met 'n klomp ouens" = Wij gaan vanavond feesten met een hoop jongens

(ww.) kniehalteren; iem. of iets in zijn bewegingsvrijheid beperken, iem. dwarszitten, tegenhouden
"Die Amerikaanse sokkerspan was nogal gekniehalter deur die Spanjaarde se oorentoesiastiese aanvalle" = Het Amerikaanse voetbalteam werd erg dwarsgezeten door de overenthousiaste aanvallen van de Spanjaarden

in alle vroegte; bij het krieken van de dag
(vgl. 'douvoordag')

vrouwelijke koe
Opm.: De soortnaam voor de koe is in het Afrikaans bees.

vrouwelijk geslachtsorgaan; onderdeel van uitroepen van lichte schrik (tussenw.)
"Oh koek, ek het hom laat val!" = Oh jee / oei, ik heb het laten vallen!

wegbukken, bukkend ineenduiken om niet geraakt te worden
"Moenie koes nie! Ek is ongevaarlik"