Aanwijzingen bij de Zuid-Afrikaanse woorden:

Dit is de grootste (Zuid-)Afrikaans-Nederlandse woordenlijst op internet. De lijst is alfabetisch Afrikaans-Nederlands, maar als U vanuit het Nederlands woorden wilt vinden, maakt U gebruik van de zoekoptie van Windows: toets Ctrl + f. Want bent U, bijvoorbeeld, op zoek naar het Afrikaanse woord voor stier, dan toetst U dat in, en na Enter verschijnt rechts het blauwgeselecteerde Nederlandse woord, en links ziet U het Afrikaanse woord: bul.

U zult hier bestaande en vooral in zwang zijnde woorden vinden. Dus niet alleen maar die onder Nederlanders overbekende, nauwelijks serieus te nemen nepwoorden als 'loerpypie', 'amperbroekie', 'kokkie', 'hysbakkie', of ongein als 'stront-in-die-broekie'. Het Afrikaans is wel leuk, maar het is geen slang of een soort grappenmakerscreools. Indien er in deze woordenlijst iets uit de slang staat, dan heb ik er gemeenz. of plat bij vermeld.

Als voorproefje ziet u hier nu even een aantal woorden waarvan Nederlanders en Belgen vaak denken dat ze echt bestaan:

Afrikaans

Nederlands

gebeuren; verder gaan / voortgaan; betreffen
("Wat gaan hier aan?" = Wat is er hier aan de hand? / "Vir sover as dit my aangaan..." = Wat mij betreft... / "Dit het so vir 'n halwe dag aangegaan." = Het ging zo'n halve dag door.)

aap;
uitdr.: Die ~ uit die mou laat

aap;
uitdr.: Een geheim verklappen

onaangenaam, naar, misselijk, zich niet lekker voelend; ongemakkelijk, slecht, gegêneerd, beschaamd; irritant, aanstotelijk; aanzienlijk, groot
Zie verder bij arig, met verdere uitleg over deze voor het Nederlands ongebruikelijke betekenis

patates frites; chips
(vgl. 'slaptjips')

verkeerd, niet juist, 'er naast', abuis
(Ek is ~ = Ik heb het mis, ik zit ernaast)

zn. helling (naar beneden); bijw. bergafwaarts
(vgl. 'opdraand(e)')

afhalen, afdoen, afzetten
("Hy haal sy helm/hoed van sy seuntjie se kop af" = "Hij neemt zijn helm/hoed van het hoofd van zijn zoontje af"; "Haal jou boeke af" = "haal je boeken er vanaf"). Vlg. 'ophaal' en 'oplaai'

bijna
Opm.: Het Nederlandse 'amper' kan het beste benaderd worden door 'nouliks' te gebruiken.

aan de andere kant / aan de overzijde
("anderkant die longdrop kry jy die bure se erf" = aan de andere kant van het buitentoilet vind je het terrein van de buren)
(vgl. 'duskant' en 'oorkant')

het buitenland
("ek wil nie in anderland bly nie; anderland se kos is so vreemd" = ik wil niet in het buitenland wonen; het eten in het buitenland is zo raar)

naar, ongesteld; beschaamd, niet op z'n gemak; onvriendelijk, irritant, onaardig
Opm.: In het Nederlands betekent aardig 'vriendelijk'. De voor het Nederlands tegenstrijdige betekenis van het Afrikaanse aardig en arig is eenvoudig te verklaren door te kijken naar het zeventiende-eeuwse Nederlands; algemeen betekende aerdich 'beleefd, vriendelijk' (Jan de Vries: 1971), zoals nu in het Algemeen Beschaafd Nederlands, maar in dialecten betekende het 'vreemd, eigenaardig'. Er zijn Vlaamse dialecten waar die negatieve betekenis behouden is. Daar zegt men 'aorig' om een ongemakkelijke situatie aan te duiden (G.J. van Wyk (red.), Etimologiewoordeboek van Afrikaans: 2003).

kunstenmaker, circusartiest, 'artist'
Opm.: betekent niet NL. 'artiest' in de zin van musicus).
("Dit is lewensgevaarlik om 'n sweefstok-arties se kunsies te probeer nadoen"). Zie verder bij 'kunstenaar'

alstublieft
Bij verzoek: "Vir meer inligting moet jy asseblief net die bostaande vorm invul" = Voor meer informatie verzoeken wij je het bovenstaande formulier in te vullen.

zn. baai; ww. baden, vrijetijdszwemmen
(vgl. 'bad)

baas, (vero.) beleefde aanspreekvorm voor blanke
("'Goeiemôre, Baas', sê ou Gladman Nqumela vir die boerseun wat sowat sestig jaar jonger is as hy.")

Afrikaanse meerval (wijdverbreide Zuid-Afrikaanse zoetwatervis Clarias gariepinus)
('baber' stamt af van het Nederlandse woord 'barbeel')

(bijw.) erg, zeer; vaak; (telw.) veel
("Ek het baie geslaap" / "Ek voel baie ongelukkig" / "Baie veel mense gee nie om vir omgewingsbewaring nie.")
Opm.: veel wordt alleen gebruikt als het beheerst wordt door baie of te. Dus erg veel is in het Afrikaans 'baie veel' en niet 'baie baie', en 'te veel' is gewoon 'te veel'.

'Zo veel' is daarentegen 'so baie', tenzij je er een stellende trap (van vergelijking) mee wilt uitdrukken:
"Ek dink so baie aan ons samensyn in Clifton..."
"Daar is so baie mense op die Strydomplein vandag."
(soms hoor je hier ook so veel)

Maar:
"As 'n volk het ons net so veel reg op selfbeskikking as ander volke."
"Probeer so veel as moontlik om jou waardigheid te behou."

bederven; verwennen
(vgl. 'verpes')

verliefd
("Sy het beenaf op hom geraak" = Zij werd verliefd op hem)
(vgl. pootuit)

koe
(vgl. 'gogga' en 'dier')

opbergen, sparen
(vgl. 'stoor')

verontreiniging
(vgl. 'omgewingsbesoedeling')

besturen, rijden
(motor bestuur = auto rijden

milieubewust
(vgl. 'omgewingsbewaring')

bies, rus (biezen van het geslacht Junca)
(uitdr. 'dat die biesies bewe'= 'als een tierelier')

een beetje, eventjes
("Ek gaan so'n bietjie kook" = Ik ga even koken)
Opm.: Abusievelijk zegt - en schrijft - men vaak 'bietjie', zonder het onbepaald lidwoord.

de schuld geven aan
("Blameer dit op Apartheid!" = Geef Apartheid maar weer de schuld!)

kaal
(vgl. 'kaal' en 'haarloos')

zn bliksem, deugniet, snuiter; ww iemand slaan, meppen
("Ek gaan jou bliksem as jy nie ophou nie!")
(vgl. 'blikskottel', 'foeter' en 'donner')

bloeden
(vgl. ww. 'blom')

bloeien
(vgl. 'bloei')

bloembed, perk
(vgl. 'bed')

zn de allerbeste; bijv nw top-, super-
("Op hierdie CD sal jy vanjaar se bobaas treffers vind." = Op deze CD vind je de allerbeste hits van dit jaar / "Ons verkoop net bobaas braaivleis." = Wij verkopen alleen top-barbecuevlees / "Boerbone is bobaaskragkos" = Tuinbonen zijn top-krachtvoer)

boomsoort (Faurea saligna)
(>dial. Ned voor 'beukenhout', omdat de boom op de Europese beuk lijkt)

boven, aan de bovenkant van
(Vgl. 'anderkant', 'duskant', 'oorkant')

op bokking gelijkende vis
("'n Lekker bossie bokkems" = Een lekker zooitje bokking)

koprol
("Bollemakiesie slaan / maak" = een koprol maken)

boom; wiet
("Jy lyk sleg; het jy die naweek dalk te veel boom gerook?" = Je ziet er slecht uit; heb je dit weekend soms te veel wiet gerookt?)

boos, euvel, verdorven
("Ek is boos vir jou" = "Ik ben boos op jou" / "Om Satan te volg is 'n bose daad" / 'Ons veg nie teen vlees en bloed nie, maar teen die Bose').
Vgl. 'kwaad', 'kwaai', 'vies'.

zn. sponsor (mv. sponsoren); ww sponsoren
("Ons supermark borg die dorp se wedloop" = Onze supermarkt sponsort de hardloopwedstrijd van het dorp / "Ons soek borge vir die wedloop" = We zoeken sponsoren voor de wedstrijd)

borst (in alle betekenissen)
("Ons sing die volkslied uit volle bors")

struikje, kruid, bosje, zooitje (vis)
Opm.: bossies zijn ook een bepaalde soort vegetatie, bestaande uit kleine, geharde struikjes met heel fijne takjes die in de droge, aride gebieden leven. In de Karoo, op het Hoëveld en elders vindt men bijvoorbeeld het kankerbossie, kakiebos, ag-dae-geneesbos; kleine plantjes die houtig zijn om tegen het harde klimaat bestand te zijn.

penseelzwijn (gedrongen soort inheemse zwijnachtige; Potamochoerus porcus)
(vgl. 'vlakvark')

Noord-Transvaals landschap
Dit landschap wordt gekenmerkt door hoog gras met schaarse groei van bomen, waar grootwild graast. Bomen die er groeien zijn Acacia erioloba (kameeldoring), Acacia luederitzii (baster-haak-en-steek), Boscia albitrunca (witgatboom) en Terminalia sericea (vaalbos).

bot (bijv. nw.)
(vgl. 'been')

slijterij
Opm.: i.p.v. het anglicistische bottelstoor zegt men liever drankwinkel)

nogal; eigenlijk; weinig
("Die aantal reaksies is bra beperk" = Het aantal reacties is nogal beperkt)

hersenen (van mensen)
(vgl. 'harsings')

zn. rem; ww. remmen
("Briek aandraai" = Op de rem trappen, afremmen)

broeien, broeden
("'n Groot storm broei by die kus" = Er dreigt een storm bij de kust / "Papegaaie broei nie maklik nie" = Papegaaien broeden niet makkelijk)

brommer, motorfiets
(Vgl. 'brommer')

bromvlieg
(Vgl. 'bromfiets')

buiten- (als voorvoegsel)
Opm.: Net als in het Nederlands schrijft men in het Afrikaans het woord buiten mét n (men spreekt er deze n ook steevast uit!), en ok zonder n. Maar in woordverbindingen vervalt de n steeds. Zie hieronder, bijv., bij buitemuurs, en vergelijk het lemma buiten, buite.

buiten
(Vgl. 'buite-')

behalve, buiten
Dit is eigenlijk een anglicisme (except for), en het wordt als volgt gebruikt: "Buite vir my, is daar niemand wat omgee vir 'n eerlike debat nie." = Buiten mij is er niemand die iets om een eerlijk debat geeft.

stier
'Stier' wordt in het Afrikaans gebruikt om er het gelijknamige sterrenbeeld mee aan te duiden)

bij de hand, dichtbij
("In hierdie baie onveilige stad hou ek my pistool byderhand.")

beet
("Byte van insekte kan gevaarlik wees" = Insectenbeten kunnen gevaarlijk zijn)

D

(gemeenz.) die, dat
("Daai ou is darem 'n lelike ding!" = "Die gozer is toch lelijk!")
Vgl. 'daardie' en 'dié'

die, dat
(vgl. 'daai', dié' en 'hierdie')

meteen, gelijk
Opm.: In het Nederlands betekent dadelijk tegenwoordig 'straks'. Gebruik voor het Nederlandse 'dadelijk' het woord 'netnou', ''n bietjie later', en om het nog gezwinder te maken 'nou-nou'.

hasj
Opm.: De in Zuid-Afrika groeiende lipbloemige Wildedagga (Leonotis Leonurus, ook duiwelstabak genoemd) is niet verwant aan de ons beruchte wietplanten van het geslacht Cannabis. Met zijn mooie, oranje, buisvormige, viltige lipbloemen is Leonotis leonurus een heester die eerder aan een enorme dovenetel of salie doet denken. Hij wordt gebruikt als traditioneel medicijn tegen koorts, hoofdpijn, hoesten en dysenterie.

misschien
Opm.: 'dalk' verschilt soms in betekenis van 'miskien' omdat het vaak bij verzoeken gebruikt wordt. 'Dalk' komt voort uit het Nederlandse woord 'dadelijk'
(vgl. 'dadelik')

netjes
("Julle Hollanders praat altyd so deftig!" / "Vanaand is ons almal deftig geklee in 'n donker pak met 'n wit hemp en 'n wit das")

sprei
(Vgl. 'kombers' en 'duvet').

aflossen (van schuld of zonde)
("Hoe kan ek my skuld delg as ek werkloos is?")
Vgl. 'skuld' en 'opdok'.

door elkaar, in de war, verward, ver heen (bijv. van drank)
("Ek raak heeltemal deurmekaar as jy aanhou Afrikaans met Hollands meng" = "Ik raak helemaal in de war als jij het Afrikaans met het Nederlands blijft mengen").

de, het
("Die meisiekind, die ou, die vrou, die voël, die land" = "het kleine meisje, de jongen, de vrouw, de vogel, het land").
Vgl. 'dié'

die, dat (als verwijzing naar iets dat je eerder genoemd hebt)
("In Suid-Afrika koop selfs die ouderlinge op Sondag die koerant. Dié dag is by Nederlandse christene egter by uitstek die dag van rus en geloof.")

daarom
("Vandag sal dit mooiweer en warm wees. Dit is dié dat ek 'n sambreel saamgebring het." = Vandaag zal het zonnig en warm zijn. Daarom heb ik een parasol meegebracht.")

dik (v. muren, enz); vol (na gegeten te hebben)
("Wil jy nog aartappels?" "-Nee, ek is dik, dankie")

diner
(vgl. ete)

duizelig, erg ver heen, 'lam', 'gek', etc.
("ek skrik/lag my disnis!" = ik schrik/lach me rot! "Ek hardloop my disnis" = ik ren tot ik een ons weeg. / "Ek eet my disnis" = ik eet me lam/gek/ etc, etc.)
Vgl. 'boeglam', 'deurmekaar'

droge beekbedding, diepe sloot, diepe gleuven en gaten in grond door erosie of heftige regenval
(soms worden zulke gleven en gaten in de grond 'geute' genoemd)

zn. donder, deugniet, snuiter, (geen) zier; ww slaan, rammen, vallen ('donderen'); tussenw verdomd, verdomme
("Ek gee geen donner om nie" = Het kan me geen donder/zier schelen / "Hoor die donner in die lug." = Hoor de donder in de lucht / "Waar is die donner nou?" = Waar is die snuiter nou?

dooier
(vgl. 'deur')

idem, sukkel, halve gare, enz.
("Jou doos!" = Jij Sukkel!)

neut, borrel; dop
(vgl. 'regmakertjie', 'sopie', 'neut' en 'voggies'

doorn; 'geweldenaartje'
("Jou doring!" = Je bent een engel! / Wat een geweldenaar! / Goed van jou!)

dorp, gemeente, woonplaats
Opm.: Bij het invullen van formulieren wordt niet altijd naar woonplek gevraagd, maar naar dorp. Dit betekent in dit geval hetzelfde.

voor dag en dauw
Vgl. 'kniediepvoordag'

toilet bezoeken
("Moenie in die bos draai loop nie." = Niet je behoefte in het bos doen)

bezoeken
("Kom maak gerus 'n draai as jy in Suid-Afrika is.")

korte omarming ter hartelijke begroeting

Opm.: In Zuid-Afrika omarmt men elkaar aldus vaker dan in de Nederlanden; bij een weerzien of een afscheid voor langere tijd omarmen mannen vrouwen en vice versa (bekenden, vrienden, verre familie) elkaar, ook als er geen heftige emoties bij komen kijken.

punaise
(Vgl. 'duimspyker')

besturen (auto, paardenwagen); drijven; (be-)drijven
("'n Besigheid dryf" = Een zaak drijven)

deze kant, deze zijde; aan deze kant, aan deze zijde
("Duskant het ons nie sulke probleme nie" = Aan deze kant (van de oceaan) hebben we niet zulke problemen / "Duskant die rivier." = Aan deze kant van de rivier.)
(vgl. 'anderkant', 'oorkant')

een beetje, net, lichtelijk
("Hierdie boek is effens beskadig" / "Die Rand kan teen die einde van die jaar effens styg" / "Ons peusel effens, en dan gaan ons waai" = We eten eventjes (een beetje) en dan gaan we ervandoor.)

zo af en toe
Opm.: Toevoeging van het woord 'elke' bij dit soort woordgroepen wordt als anglicistische invloed beschouwd ('every now and then'). Men kan ook volstaan met dan en wan en af en toe.

een ieder; wie dan ook
("Moenie dat/lat enigeen vir jou ore aansit nie!" = Laat je niet door wie dan ook overtroeven!)

tijdperk
(Vgl. 'tydperk' voor verdere uitleg)

aardvarken
Opm.: geen varken of zwijn, maar een Afrikaans dier dat holen graaft en 's nachts tevoorschijn komt en op termietenjacht gaat. Doet aan miereneter denken, heeft lange snuit met heel kleine bek aan uiteinde; heeft holle tanden en een lange, beweeglijke tong waarmee hij in termietenheuvels peurt. Net als de mol brengt hij met zijn gegraaf schade toe aan het boerenland, tot ergernis van de boeren. Het is onbekend aan welke zoogdiersoorten het aardvarken verwant is: Orycteropus afer)

ergens
Vgl. 'iewers'

diner, avondeten
(vgl. 'dinee', 'wegneemete')

festival
(Vgl. 'partytjie')

kuren, lastig gedrag
("Hy is vol fiemies")
(vgl. 'skeet')

flarden, flenters
("aan flenters" = aan flarden, aan flenters)

flacon, thermosfles
(vgl. 'bottel')

bioscoopfilm
("Gaan fliek" = Naar de bioscoop gaan)

futloos, flauw (flou val, 'n flou-ogige man).
Vgl. 'laf'.

slaan
(vgl. 'befoeterd')

geslachtsgemeenschap hebben
(Vgl. 'neuk' en 'naai').

niks, geen zier, noppes, 'geen fuck'
("Ons het fokol geld." / "Ek voel fokol.")

mouwloos hemd (dat men onder kleren draagt).
(Vgl. verder 'T-hemp' en 'hemp'.)

plezierig, vriendelijk
("Sal jy dalk so gaaf wees om vir my hierdie gunsie te doen?" = Zou je misschien zo vriendelijk willen zijn om mij deze gunst te doen?)

zn. bad; ww. (gaan ~ ) een bad nemen
(Vgl. baai)

achterwerk
Opm.: 'gat' wordt overal gebruikt als krachtterm.

kapot, erg moe; op; gedaan; afgelopen
("Ek is gedaan vir hierdie werk!" = Ik ben te moe voor (heb het gehad met) dit werk! / "Knap gedaan!" / "Goed gedaan!" / "Gedane sake het geen keer nie." / "Dit is makliker gesê as gedaan." / "So gesê, so gedaan." / "Bange vrae het in sy gemoed opgekom: is dit nou gedaan met die HERE se verbondsliefde en genade?" Psalm 77:8)
Opm.: 'gedaan' is een sterke, verbogen vorm van het werkwoord doen. Normaliter zegt men 'gedoen', maar in dergelijke vaste uitdrukkingen komt de oude, Nederlandse vorm 'gedaan' terug.

koenjit, curcuma
(Vgl. 'borrie')

geniepig pijn doend; geniepig
("Ek het my voete geniepsig in die Kalahari-son gebrand." / "Jou skoonma is 'n geniepsige vrou sonder humor.")

dingen, spullen; 'enzo'
("Daar was kinders, hondjies, blomme en goete..." / "Jy bring vir my blomme en jy is baie lief vir my en goete, maar ek voel niks vir jou nie.")

gauw
("Maak gou! Maak net gou!" = Vlug! Haast je!)

schep
Opm.: 'skop' bestaat ook, maar is een in onbruik geraakt schepachtig stuk gereedschap met een groter blad dat niet gebruikt werd om te graven, maar om, bijvoorbeeld, graan op te gooien waarmee je het kaf van het koren kon scheiden

mop, grap
("Ek geniet 'n grap, maar hierdie een is darem flou." = Ik houd van een mop, maar deze is echt flauw)

(onovergankelijk) groeien; (overgankelijk) telen, verbouwen, kweken
(Vgl. 'teel' en 'fok')

favoriet (zowel zn. als bijv.nw.; voorv.: lievelings-)
("Jy is my gunsteling" = Jij bent mijn favoriet / "Dit is my gunsteling webblad / gunstelingwebblad" = Dit is mijn favoriete website / Dit is mijn lievelingswebsite)
Opm.: Eigenlijk heeft dit woord syntactisch en semantisch helemaal de functie van het Engelse woord 'favourite' (dat zowel een zelfst. nw. als bijv. nw. kan zijn)aangenomen, met uitzondering van het feit dat 'gunsteling-' soms ook aaneengeschreven wordt met het zelfst. nw. (hier 'webblad'), waardoor het bijv. nw. 'gunsteling' een zelfst. nw. wordt. Een staaltje van anglicistische morfologische verwarring, dus: 'gunsteling webblad' = bijv. nw. + zelfst. nw. // 'gunstelingwebblad' = zelfst. nw. + zelfst. nw.)
Zie ook bij 'hoof' en 'hoof-'

kaal
(vgl. 'bles' en 'kaal')

(ww.) knippen, kappen; (zn.) haarsnit; knipbeurt
("Een haarsny kos sewentig Rand" = Een keertje knippen kost zeventig Rand)

grote, dikstammige, cactusvormige doornenboom met krans van kronkelige blaren bovenaan de stammen.
Deze boom groeit in het Namakwaland / Boesmanland: Pachypodium namaquanum (familie Apocynaceae)

uit de hand lopen
("Die situasie het heeltemal handuit geruk.")

hartebeest (soort grote antilope, verwant aan gnoe)
Opm.: hart- is een Nederlandse gewestelijke vorm van hert. De Boeren vergeleken het dier dus met een hert. Naast dit woord heeft in Afrika het woord hert alleen als geleerd woord bestaan, en is het vervangen door het woord takbok (zie aldaar), wat zich laat verklaren door het feit dat herten oorspronkelijk niet in Zuid-Afrika voorkomen.

eenvoudig pioniershuisje
Opm.: Let op het ontbreken van de koppel-e: hartebees vs. hartbees-

open haard, open vuur
(vgl. 'kaggel')

heuvel
Vgl. 'koppie'